راهنمای جامع بیماری دیابت | دلایل ابتلا، علائم، نشانه ها و راهکارهای پیشگیری از آن
در تعریف سازمان بهداشت جهانی دیابت اختلال در سوخت و ساز قند در بدن است که به دوعلت بوجود می آید:
1. انسولین به میزان کافی در بدن وجود ندارد.
2. انسولین موجود قادر نیست تا وظیفه خود را به درستی انجام دهد.
در این مقاله، با راهنمای جامع بیماری دیابت آشنا می شوید و تمامی جوانب این بیماری مهم بررسی خواهد شد.
آنچه در ادامه می خوانید
آمار بیماری دیابت در ایران و جهان
طبق آمار سازمان بهداشت جهانی (WHO)، در سال 2024، حدود 422 میلیون نفر در سراسر جهان به دیابت مبتلا هستند و سالانه حدود 1.5 میلیون مرگ به طور مستقیم به دیابت نسبت داده میشود.
طبق آمار وزارت بهداشت ایران، شیوع دیابت در کشور به طور قابل توجهی افزایش یافته است. براساس گزارشهای اخیر، حدود 11 درصد از جمعیت بزرگسال ایران به دیابت مبتلا هستند. این رقم معادل بیش از 5 میلیون نفر است.
ديابت جزء پنج بيماري غيرواگير در دنيا يعني سرطان، ديابت، بيماريهاي تنفسي، سكتههاي مغزي و بيماريهاي قلبي و عروقي ميباشد كه ابتلا به آن زمينهساز بروز بيماريهاي قلبي و عروقي و سكتهها است.
بر اساس آمار بيش از 10% مبتلايان به ديابت دچار كمبينايي و 2% آنان دچار نابينايي، 50% دچار گرفتگي عروق، 20-10% دچار گرفتاريهاي كليوي ميشوند.
در هر 6 ثانیه یک نفر به دلیل دیابت جان خود را از دست می دهد.
انواع بیماری دیابت
در تقسیم بندی جدید برای بیماری دیابت چهار دسته بندی ذکر شده است:
دیابت نوع 1 : با نام هاي دیگري مانند، دیابت دوره نوجوانی، دیابت وابسته به انسولین یا دیابت دوره کودکی نیز شناخته می شود .
در دیابت نوع 1 که 10-5% کل موارد دیابت را تشکیل می دهد تولید انسولین از پانکراس (لوزالمعده) به علت از بین رفتن سلول هاي سازنده انسولین، متوقف می شود به همین خاطر افراد مبتلا به این نوع دیابت باید از بدو تشخیص، انسولین مورد نیاز بدن را به صورت تزریقات روزانه تأمین کنند.
اغلب در افراد جوان تر از 30 سال سن با اوج بروز در حدود سنین 10 تا 12 سال در دختران و 12 تا 14 سال در پسران تشخیص داده شده است.
دیابت نوع 2 : با نام هاي دیگري مانند، دیابت بزرگسالان و دیابت غیر وابسته به انسولین نیز شناخته می شود.
در دیابت نوع 2 که بیشتر در بالغین بالاي 30 سال و چاق دیده می شود و 95-90% کل موارد دیابت را شامل می شود، انسولین تولید شده از پانکراس به خوبی عمل نمی کند. در واقع یا پانکراس به اندازه کافی انسولین ترشح نمی کند و یا اینکه انسولین ترشح شده، به علت وجود مقاومت به انسولین مخصوصاً در افراد چاق، فاقد کارایی لازم است.
33 -25 % بیماران مبتلا در اعضای خانواده خود افراد مبتلا دارند.
دیابت حاملگی (Gestational Disbestes) : به دیابتی گفته می شود که براي اولین بار در طول حاملگی تشخیص داده شود. (5-2% حاملگی ها )
غربالگری در هفته 28-24 بارداری در زنان بالای 25 سال و زنان جوان تری که دارای یک یا چند معیار دیابت هستند، انجام می گردد.
این نوع دیابت معمولاً گذرا است و بعد از اتمام حاملگی بهبود می یابد خانم هاي مبتلا به دیابت حاملگی ممکن است بعداً در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع 2 قرار گیرند.
امکان دارد در حاملگی هاي بعدي، دیابت مجددا بروز کند.
دیابت حد واسط : در بزرگسالی اتفاق می افتد ولی تخریب سلول های بتا به حدی آهسته هست که علی رغم شروع بیماری، ما پیشرفت کند و آهسته ی آن را در بیمار مشاهده می کنیم.تخریب به طور کامل ممکن است 12 سال طول بکشد.
چرا به دیابت مبتلا می شویم؟
عللي كه در حال حاضر گمان مي رود در بروز اين نوع ديابت دخالت داشته باشند به طور خلاصه به قرار زير است:
ژنتيك
سن
چاقي
استرس
كاهش فعاليت بدنی
كمبود برخي مواد معدنی مثل روي و كروم
وجود برخی از ویروس ها
برخی از پاسخ های خود ایمنی
سابقه ديابت در دوران بارداري
سابقه تولد نوزاد با وزن بالا
استفاده از بعضی از داروها مانند کورتون ها
فشار خون بالا
حتما بخوانید : مدیریت افت قند خون در افراد دیابتی
علائم و نشانه های بیماری دیابت
علائم و نشانه های بیماری دیابت در نوع 1 و 2 به شرح ذیل است:
علائم دیابت نوع 1 معمولاً شدید و ناگهانی است. این علائم عبارتند از:
1. تشنگی زیاد و نوشیدن آب زیاد ( پر نوشی)
2. گرسنگی (پرخوری)
3. افزايش تعداد دفعات ادرار(تكرر ادرار)
4. خستگی زیاد
5. کم شدن وزن بدن و لاغری
6. تاری دید.
مهمترین علامت دیابت نوع 2 بی علامتی است.
به دلیل افزایش تدریجی قند خون در این گروه از بیماران اغلب علامتی وجود ندارد و یا غیراختصاصی است. برخی از این علائم عبارتند از:
1.خستگي واحساس از دست رفتن انرژي
2. تشنگی غیر معمول
3. گرسنگی خیلی زیاد
4. گزگزو مورمور شدن در دست ها و پاها
5. کاهش وزن
6. ادرار شبانه
7. اختلال بینایی
8. عفونت های مکرر در پوست ، لثه ها ، مثانه و مجرای تناسلی
9. تاخیر در بهبود زخم ها و بریدگی ها
10. خشكي وخارش پوست
بعضی از علائم فوق ناشی از عوارض دیابت است و سال ها پس از ابتلا به دیابت ظاهرمی شود. گاهی اوقات، ابتدا عوارض دیابت مشاهده می شوند و بعد به ابتلای چندساله به دیابت پی برده می شود.
عوارض بیماری دیابت
عوارض مهم دیابت شامل مشکلات قلبی و عروقی(باعث افزایش سیر بروز سفتی دیواره عروق کرونر می شود)، کلیوی، چشمی، عصبی و ابتلا به عفونت می شود
بالا بودن مداوم قند خون مي تواند باعث اسيب برخي اعضاي بدن شود البته با مطالعات متعدد ثابت شده است که کنترل دقيق قندخون مي تواند از پيدايش يا پيشرفت اين عوارض جلوگيري نمايد. اعضايي که ممكن است بر اثر ديابت آسيب ببيند عبارتنداز:
چشم :
قند خون بالا سبب پيدايش آسيب در شبكيه چشم ها مي گردد. اگر آسيب شبكيه چشم به سرعت درمان نشود باعث کاهش قدرت ديد و حتي نابينايي مي گردد.حتماً بايد حداقل سالي يك بار براي معاينه دقيق چشم هايتان به چشم پزشك مراجعه کنيد تا در صورت لزوم با درمان به موقع آسيب هاي شبكيه،از نابينايي پيشگيري شود.
کلیه:
کليه عضو حساسي است که در برابر بيماري ديابت بسيار آسيب پذيراست. امروزه بيماري کليوي ناشي از ديابت از شايع ترين علل نياز به انجام دياليز در ايران است.شما بايد با مراجعه به مراکزدرماني فشارخون وکارکرد کليه هايتان رابه طور منظم بررسي نماييد. فشارخون باالباعث تسريع در سرعت تخريب کليه ها مي شود.آزمايش ادرار نيز يكي از شيوه هاي آسان ولي مهم در ارزيابي کارکرد کليه هاست.
قلب:
در مبتلايان به ديابت به دليل وجود اختلال در سوخت وساز قندها وچربي ها احتمال آسيب رگ هاي تغذيه کننده عضله قلب و سرعت پيشرفت اين آسيبهاممكن است بيش از ديگر افراد جامعه باشد.آسيب رگ هاي فوق موجب قطع خونرساني به عضله قلب وپيدايش دردهاي سينه و درموارد شديدتر سكته هاي قلبي و مغزي مي شود.با رعايت نكات زيرمي توان ازايجاد اين آسيب ها پيشگيري کرد:
ترك سيگار(در جلوگيري از پيشرفت عوارض قلبي وعروقي بسيار مهم است)
کاهش وزن(در صورت اضافه وزن)
کاهش ميزان چربي رژيم غذايي(به ويژه چربيهاي اشباع شده)
انجام ورزش هاي منظم
نگه داشتن فشارخون درمحدوده طبيعي
پاها
آسيب رگ هاي خوني براثر بيماري ديابت باعث کاهش جريان خون در پاها مي گردد.همچنين سبب آسيب اعصاب حسي پاها مي شود در نتيجه حساسيت پاهاي شما نسبت به محرک هاي دردناك يا گرما وسرما به تدريج کاهش مي يابد.اين دو گونه آسيب(رگها واعصاب) پاهاي شما را مستعد زخم هايي مي کند که ممكن است در مراحل ابتدايي متوجه وجود آن ها نشويد.
برخي عوارض ديگر آسيب اعصاب محيطي عبارتند از:
درد و احساس سوزن سوزن شدن در پاها ، اسهال، اختلال در کنترل ادرار و از دست دادن کارکرد طبيعي جنسي در مردان. درصورت پيدايش اين علامت ها به پزشك خود اطلاع دهيد.
نحوه تشخیص بیماری دیابت: رنج نرمال قند خون در آزمایش
FBS یا قند خون ناشتا بالای 126mg/dl
HBA1C بالای %6.4
قند خون رندوم یا تصادفی بالای 200mg/dl
قند خون 2 ساعت بعد از غذا بالای 200mg/dl
تست تحمل 2 ساعت بعد از خوردن محلول 75 یا 100 گرم گلوکز بالای 200mg/dl
در صورتی که قند خون بالای 200 باشد به صورت پرادراری خود را نشان می دهد و زیر این محدوده معمولا بیمار شکایتی از پر ادراری ندارد.
تست تحمل گلوکر معمولا برای تشخیص دیابت بارداری و نیز برای خانم سندروم تخمدان پلی کیستیک در خواست می شود.
پیشگیری از ابتلا به بیماری دیابت
تغییر شیوه زندگی (برنامه غذایی و فعالیت بدنی) خطر بروز دیابت را تا 60% کاهش می دهد.
یک ساعت و نیم پیاده روی در هفته مرگ و میر ناشی از دیابت را به میزان 60% کاهش می دهد.
اگر بتوانیم چاقی را مهار کنیم می توانیم شیوع دیابت را نصف کنیم.
ترك دخانيات
كاهش استرسهاي روزانه
كاهش مصرف چربيهاي اشباع و كاهش دريافت كالري
افراد بالاي 30 سال هر سه سال يك بار قند خون ناشتاي خود را كنترل كنند.
حتما بخوانید : مراقبت های ضروری در پای دیابتی
نقش تغذیه در پیشگیری و کنترل بیماری دیابت
غذا را در فواصل منظم و در ساعات مشخص میل نمایند.
از حذف وعده های غذایی جدا خودداری کنند.
روزانه نیم ساعت ورزش سبک و پیاده روی در هوای سالم داشته باشند.
از عصبانیت ، نگرانی و قرار گرفتن در موقعیت های پرتنش خودداری کنند.
در زمان کاهش قند خون که با علائم تشنج ، عرق سرد ، لرزش ، تاری دید ، ضعف و بی حالی و تپش قلب همراه است ، از شربت قند یا نصف لیوان آب پرتغال استفاده نمایند.
از مصرف قند های ساده مثل قند ، شکر ، شکلات ، نوشابه های صنعتی ، بستنی ، دسرهای شیرین ، ژله ، کمپوت ، عسل ، مربا ، شیرینی ها ، کیک ها و آب نبات خودداری کنند .
خرما ، توت ، کشمش ، میوه های شیرین نیز باید مطابق با مقدار تجویز شده از سوی رژیم شناس یا متخصص تغذیه مصرف شود.
از نان های سنتی و سبوس دار مانند سنگک ،جو و تافتون به جای نان های سفید استفاده نمایند.
روزانه میوه و سبزی تازه به مقدار کافی استفاده شود . بهتر است سبزی ها به صورت تازه و کمتر سرخ شده میل شود .
به هنگام طخ غذاها از روغن مایع استفاده شود . از سرخ کردن غذاها پرهیز شود و در صورت سرخ کردن از روغن مخصوص سرخ کردنی استفاده شود.
از مصرف غذاهای پرچرب ، سرخ شده ، امعا و احشا ، غذاهای آماده و کنسرو شده در حد امکان خودداری شود.
کره ، مارگارین ، پنیر خامه ای ، سس مایونز ، خامه ، سوسیس ، کالباس ، ژامبون ، کوکتل و پیتزا از رژیم غذایی حذف شود.
از مصرف نمک اضافی در خوراک ها و استفاده از نمکدان سر سفره پرهیز کنند.
در طول هفته حداقل دوبار از حبوبات پخته استفاده نمایند.
از صرف تنقلات و هر گونه ماده ی غذایی به هنگام تماشای تلویزیون پرهیز کنند.
از صرف غذا در شرایط استرس ( فشار روحی ) و هیجان پرهیز کنند . غذا را با عجله و همراه با افکار پریشان میل نکنند.
از مصرف آبمیوه های آماده و نوشابه های گازدار بپرهیزند.
مصرف میوه های شیرین مانند انگور ، خربزه ، گیلاس و …. را محدود کنند.
سالاد با آبلیمو ( آبغوره ، سرکه ، آب نارنچ ) و سبزی خوردن همراه با وعده های غذایی استفاده نمایند.
بیمارن دیابتی باید چربی خون ، فشارخون و عمل قلب را مرتب چک کنند و مراقب زخم های اندام ها باشند.
مصرف پروتئین باید کافی باشد تا از بروز ناراحتیهای عصبی جلوگیری کند مثل گوشت مرغ ، خصوصاٌ ماهی ؛ گوساله , گوسفندی کم چرب ، حبوبات ، سویا ، شیرکم چرب و فراورده های آن خصوصا ماست کم چربی.
مراقبت های دوره ای افراد مبتلا به بیماری دیابت
مراجعه به پزشک هر 2 تا 3 ماه
اندازه گیری هموگلوبین ای وان سی هر 2 تا 3 ماه
کنترل فشار خون در هر ویزیت
اندازه گیری چربی خون بطور دوره ای
بررسی کبد و کلیه های بیمار در هر مراجعه
معاینات سالیانه :
معاینه چشم پزشکی
نوار قلب و درصورت لزوم اکو و تست ورزش
آزمایش ادرار 24 ساعته از نظر میکروآلبومین
معاینه پا توسط پزشک
معاینه دندان پزشکی
جهت دریافت رژیم غذایی آنلاین فرنوت اطلاعات زیر را تکمیل کنید
مقالات مشابه

مراقبت های ضروری در پای دیابتی

مدیریت افت قند خون در افراد دیابتی
مقالات

10 مشکلی که با کمبود ویتامین دی در بدن اتفاق می افتد
بررسی کامل عوامل خطر آلزایمر: آیا جنسیت و دیگر عوامل نقش دارند؟

مراحل پیشرفت بیماری آلزایمر

بهترین رژیم غذایی پیشگیری از آلزایمر
