همه چیز درباره بیماری آلزایمر : علل، علائم، تشخیص، پیشگیری، درمان و تغذیه مناسب
بیماری آلزایمر شایع ترین نوع دِمانس (اختلال شناخت و حافظه) با شروع تدریجی و پیشرفت مداوم است که طي روندي آهسته و تدريجي، حافظه و عملکرد های عالی مغز و توانایی های ذهنی دیگر مانند تفکر، تکلم، ادراک، استدلال و قضاوت فرد را تحت تأثیر قرار می دهد و فرد را در انجام وظایف روزانه زندگی با مشکل مواجه می کند. معمولا افت حافظه نشانه ای است که سبب مراجعه فرد به پزشک می شود.
بیماری آلزایمر سبب مرگ سلول های عصبی و از دست رفتن سلول ها و بافت مغز می شود و در بیشتر مواقع مغز به طرز شگفت آوری کوچک و چروکیده می شود و این چروکیدگی بر تمامی عملکرد آن تاثیر می گذارد.
در این مقاله سعی بر این است به همه چیز درباره بیماری آلزایمر بپردازیم.
آنچه در ادامه می خوانید
شیوع بیماری آلزایمر در جهان و ایران
طبق آخرین گزارش سازمان بهداشت جهانی (منتشر شده در سال ۲۰۲۲)، هم اکنون در دنیا در هر ۳ ثانیه یک نفر به بیماری آلزایمر و دمانس مبتلا می شود. در حال حاضر در جهان بیش از ۵۵ میلیون نفر به بیماری آلزایمر مبتلا هستند و تا سال ۲۰۳۰ این تعداد به بیش از ۷۸ میلیون نفر افزایش خواهد یافت.
در حقیقت در هر سال ۱۰ میلیون نفر به جمعیت دمانس اضافه می شود. و این تعداد برابر جمعیت کشور سوئیس است. همچنین آخرین گزارش شیوع ابتلاء به دمانس در ایران نشان می دهد که در هر ۷ دقیقه یک نفر به آن مبتلا می گردد.
باید اضافه نمود که حدود ۷۰ درصد از افراد مبتلا در کشورهای در حال توسعه می باشند در حالیکه ۸۹ درصد هزینه ی جهانی در کشورهای پیشرفته صرف می شود.
آسیب شناسی بیماری آلزایمر
بیماری آلزایمر موجب می شود بر روی سلول های ناحیه هیپوکامپ مغز (بخش حافظه) افراد مبتلا رسوبات پروتئینی به نام پلاک های آمیلوئید ایجاد گردد. این پلاک ها نه تنها مانع از ارتباط بین سلول های عصبی می شود، بلکه باعث تخریب سلول های اطراف خود نیز می گردد. علاوه بر پلاک های آمیلوئید، کلافه های پیچیده دیگری با نام کلافه های نوروفیبریلاری در سلول های عصبی مغز به وجود می آید.
ازدیاد و رشد این ترکیب باعث از بین رفتن سلول های مغزی می شود. کاهش سطح بعضی از موادشیمیایی که پیام ها را بین سلول های عصبی منتقل می کند نیز باعث از بین رفتن ارتباط بین سلول ها می گردد. تمام این موارد باعث کوچک شدن و آتروفی مغز می شود.
چه عواملی باعث آلزایمر میشود؟
مشخصه های زندگی هر فرد مانند سبک زندگی، محیط زیست و ژنتیک می توانند عوامل خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را افزایش دهند. از طرف دیگر نیز نبود این خطرات موجب نمی شود تا فرد از ابتلا ایمن بماند. عوامل خطر خود به خود علت بیماری نیستند بلکه عوامل خطر احتمال ابتلا را بالا می برند ولی ممکن است ابتلا رخ ندهد.
عوامل خطر بیماری آلزایمر را می توان به دو دسته ی قابل تغییر (مانند مصرف دخانیات یا دیابت یا …) و غیر قابل تغییر (مانند سن یا ژنتیک یا …) تقسیم بندی نمود.
عوامل خطر بیماری آلزایمر : قابل تغییر
سبک زندگی سالم می تواند خطر ابتلا به دمانس را کاهش دهد. تخمین زده می شود که نیمی از موارد دمانس در جهان حاصل عوامل اصلی قابل تغییر هستند. اغلب این عوامل خطر برای دمانس و بیماری های قلبی و عروقی مشترک است:
1. فشار خون بالا
2. مصرف دخانیات
3. دیابت (بیماری قند)
4. سطح چربی خون بالا (کلسترول خون بالا)
5. چاقی و عدم تحرک جسمی
6. تغذیه نامطلوب
7. مصرف الکل
8. انزوا و دوری از اجتماع
9. کمبود فعالیت های فکری،
10. سکونت درنزدیکی خیابان های پر رفت وآمد و مواجهه با سموم موجود در محیط زیست و …
11. کم کاری تیروئید، کمبود ویتامین B12 و اسیدفولیک،
12. اختلالات خواب و کم خوابی شدید در طولانی مدت
13. مصرف طولانی مدت داروهای خواب آور و وابستگی به این داروها
1. سن بالاتر از ۶۵ سال
2. سابقه خانوادگی (ژنتیک)
3. سکته مغزی
4. جنس مونث
5. سابقه ضربه شدید به سر
6. سطح تحصیلات پایین و کم سوادی
7. سابقه افسردگی
8. ناشنوائی/ کم شنوایی
علائم و نشانه های بیماری آلزایمر
معمولاً روند آسيب مغز در اين بيماري از حافظه کوتاه مدت شروع می شود و سپس با درگیر شدن قسمت های مختلف مغز، طيف وسيعي از علائم متفاوت ایجاد میشود كه ميتوان آنها را در سه گروه كلي طبقه بندي نمود:
1- اختلالات شناختی (مثل حافظه و قضاوت و یادگیری و …)
2- اختلالات خلقی/روانی (تحریک پذیری و بی ثباتی خلقی و …)
3- اختلالات رفتاری (تغییر شخصیت، رفتار آشفته و غیر قابل پیشبینی و … )
از آنجا كه بیماری آلزایمر شروعی تدریجی و خاموش دارد، ممكن است مدت طولاني جلب توجه نکرده و به اشتباه تصور شود اين تغییرات بخشي از روند طبیعی پيري است. عدم توجه به این علائم تشخیص بیماری را به تعویق می اندازد.
حتما بخوانید : نشانههای اولیه آلزایمر: 10 علامتی که نباید نادیده بگیرید
تشخیص بیماری آلزایمر
تشخیص بیماری آلزایمر کاری بسیار حائز اهمیت است که باید حتما توسط متخصص آن انجام پذیرد. تشخیص طبی از طریق سنجش و ارزیابی دقیق و حذف دلایل احتمالی دیگر، انجام می گیرد.
تشخیص صحیح توسط افراد متخصص که شامل روانشناس، متخصص مغز و اعصاب، روانپزشک، می باشد انجام می شود. این افراد با بررسی تاریخچه سلامت بیمار و انجام برخی معاینات جسمانی/ روانی و آزمایش هایی چون، سی تی اسکن، ام آر آی مغز، نوارمغزی، آزمایش مایع نخاع و یا آزمون های روانی تست حافظه، بیماری را تشخیص می دهند.
علایم بیماری آلزایمر بسته به مرحله بیماری متفاوتند و طیفی از اختلالات شخصیتی، روحی/ روانی و رفتاری را شامل می شود :
1- اختلالات شناختی
• ضعف در حافظه و فراموش نمودن مطالب
• اختلال در زبان (بیان و یا درک کلمات)
• اختلال در تفکر (بروز هذیان، آسیب در تفکر انتزاعی و …)
• ناتوانی در قضاوت و استدلال
• اختلال در جهت یابی و آگاهی به زمان و مکان
• اختلال در تصمیم گیری و حل مساله
• اختلال در یادگیری مطالب جدید
• کاهش توجه و تمرکز
• اختلال خواندن و نوشتن و محاسبه
2- اختلالات خلقی / روانی
• آشفتگی و بی ثباتی خلق و تحریک پذیری
• ترس و اصظراب و افسردگی
• از دست دادن لذت ها و علایق گذشته
• ضعف تدریجی عواطف
• شکاکی، سوءظن، بدبینی و بی اعتمادی
• بی خوابی و آشفتگی خواب
• خندیدن و گریستن یکباره و بی دلیل
3- اختلالات رفتاری
• رفتار آشفته و غیرقابل پیش بینی
• بی قراری و پرسه زدن بی هدف و با بی تفاوتی و بی حرکتی
• سرگردانی و خارج شدن از منزل و گم شدن
• پرخاشگری و رفتار تهاجمی ، لجبازی و مخالفت ورزی
• وابستگی شدید به مراقب (فرد مبتلا مانند سایه می شود)
• غروب زدگی (افزایش بی قراری در هنگام غروب)
• بروز رفتارهای وسواس گونه
• تکرار یک رفتار یا بیان یک عبارت به صورت مکرر
• اختلال در رفتارهای خاصی
• تغییر تدریجی شخصیت فرد مبتلا
• مخفی و انبار نمودن وسایل یا خوراکی ها
• کاهش تعادل فیزیکی و مهارت های حرکتی و هماهنگی میان آنها در راه رفتن، غذاخوردن، لباس پوشیدن، استحمام ، بروز رفتارهای ناپسند
روند تشخيص بیماری آلزایمر
تشخيص طبي از طريق مجموعه سنجش و ارزيابي دقيق و حذف دلايل احتمالي ديگر، انجام مي گيرد. پزشكان معمولاً ۸۰ تا ۹۰ درصد اوقات می توانند تشخيص صحيح دهند.
پزشک خانواده یا کلینیک حافظه می توانند بهترین تشخیص را بدهند. ممکن است پزشک خانواده نظر دهد که بیمار باید به تعدادی متخصص برای تشخیص نهایی مراجعه نماید. با مراجعه به پزشك مغز و اعصاب، او بررسي هاي لازم را از طريق مكالمه با فرد، معاينه فيزيكي، تست حافظه و اسكن مغز انجام مي دهد.
افراد متخصص این حوزه تشخیص شامل تخصص های زیر هستند:
• روانشناس
• روانكاو
• متخصص مغز و اعصاب و سالمندان
• پرستار
• مددکار اجتماعی
• متخصص كاردرماني
اين متخصصين مشكلات ايجاد شده در حافظه، توانائي استدلال، تكلم و قضاوت و اثرات آن بر زندگي روزمره بيمار را بررسي مي كنند. تشخیص بیماری به روش های ذیل صورت می گیرد:
1- بررسی تاریخچه شخصی و سابقه پزشکی
2- بررسی وضعیت فکری از طریق مکالمه با فرد
3- معاینه فیزیکی
4- معاینات پزشکی:
5- آزمایش ها و بررسی های پاراکلینیک
6- سنجش حافظه و تست های روانشناسی
اهمیت تشخیص زودهنگام بیماری آلزایمر
در گزارش انجمن آلزایمر جهانی( ۲۰۱۱) به موارد زير اشاره شده است: در بيش ازدو سوم از افراد مبتلا به دمانس (اختلال شناخت و حافظه) ؛ تشخيص بيماري داده نمی شود. در كشورهاي با درآمد بالا فقط در ۵۰% – ۲۰% افراد علائم دمانس (اختلال شناخت و حافظه) تشخيص داده ميشود و اين در حالي است كه در كشورهاي كم درآمد اين درصد بسيار كمتر است. براي مثال مطالعهاي در هند نشان ميدهد كه ۹۰% افراد مبتلا به دمانس (اختلال شناخت و حافظه) بدون تشخيص در جامعه زندگي ميكنند.
به گفته مارك ورتمن، مديرعامل انجمن آلزايمر جهاني: در طول سالهاي گذشته، گروههاي مطالعاتي و تحقيقاتي هزاران مطالعه تخصصي بر روي “تشخيص زودهنگام” به انجام رساندند و به اين نتيجه رسيدهاند كه اين مسئله هم به نفع فرد مبتلا و هم به نفع مراقب او خواهد بود.
تشخيص زودهنگام، همچنين موجب ميشود كه مطالعات و تحقيقات بيشتري بر روي درمانهاي جديد صورت بگيرد. اما در ابتدا بايد مطمئن شويم كه افراد، دسترسي به مداخلات مؤثر دارند و اين به اين معناست كه سيستمهاي سلامتي و كاركنان بايد آماده، تعليم ديده و ماهر باشند تا بتوانند در مراحل اوليه علائم را تشخيص دهند. فرد مبتلا و خانواده نيز بايد به طور مؤثر با سيستمهاي حمايتي در تماس بوده و از حمايت آنان برخوردار شوند.
مداخلات و برنامههاي درماني وجود دارند كه ميتوانند با تشخيص به موقع و در مراحل اوليه بيماري، مؤثر واقع شوند. بعضي از اين مداخلات اگر زودتر اعمال شوند ميتوانند بسيار مؤثرتر عمل كنند. از طرفي از نقطه نظر مباحث اقتصادي بسياري معتقدند با تشخيص زودهنگام و اقدامات به موقع ميتوان از تأثيرات منفي اقتصادي و بار هزينههاي تحميل شونده بر جامعه و سيستمهاي خدماتي- حمايتي كاست .
در حال حاضر، با وجود اختلال در گروه كثيري از افرادي كه با علائم دمانس (اختلال شناخت و حافظه) زندگي ميكنند، دير تشخيص داده ميشود. اين مسئله موجب تأثير قابل ملاحظه در درمان ميشود كه فاصله درماني « زمان از دست رفته » را ايجاد ميكند و متعاقب دسترسي اين افراد به اطلاعات، درمان و مراقبت، خدمات حمايتي محدود گشته و مشكلات عديدهاي را براي همه افراد درگير از افراد مبتلا به بیماری آلزایمر گرفته تا خانوادهها، مراقبين، جوامع و سيستمهاي سلامت و بهداشت ايجاد می كند.
سيستمهاي اوليه خدمات سلامت ، متخصصين و مراكز درماني و سيستمهاي حمايتي – اجتماعي هر يك به سهم خود و با توجه به منابع در دسترس نقشي مهم در اين امر ايفا ميكنند.
به گفته دكتر ديزي اكوستا رئيس انجمن جهاني آلزايمر :”شكست در تشخيص زودهنگام و به موقع موجب از دست دادن فرصتهاي ارزشمند براي بهبود كيفيت زندگي ميليونها نفر افرادي كه با دمانس زندگي ميكنند خواهد شد.”
عدم تشخيص بيماري موجب تقويت باورهاي غلط نظير؛ انتساب فراموشي و دمانس (اختلال شناخت و حافظه) به سالمندي و كهولت سن شده و اين باور موجب ميشود كه اين تصور غلط كه كاري نميتوان انجام داد پا برجا بماند. در مقابل، گزارشات جديد نشان ميدهد كه مداخلات درماني مراقبتي حتي در مراحل اوليه وقوع بيماري ميتواند مؤثر و كارساز است.
داروها و مداخلات روانشناسي براي افرادي كه در مراحل اوليه بيماري هستند ميتواند موجب بهبود اختلال شناختي، حفظ استقلال فردي و كيفيت زندگي آنان شود.
حمايت و برگزاري جلسات مشاوره براي مراقبين(گروههای حمایتی) ميتواند موجب بهبود خلق و خو و كاهش فشار رواني ناشي از مراقبت گشته و از طرف ديگر بستري شدن و يا سپردن افراد مبتلا به آسايشگاه و خانههاي سالمندي را به تعویق اندازد.
بهتر است که دولتهاي نگران از افزايش هزينههاي خدمات درماني/ مراقبتي ، آگاه باشند كه هزينه امروز، پسانداز فرداست. براساس تحليل يك گزارش اقتصادي، پيشبيني ميشود كه تشخيص زود هنگام ميتواند موجب صرفهجويي در هزينهها به ميزان ۱۰ هزار دلار به ازاي هر فرد گردد.
بیماری آلزایمر یک بيماري پيش رونده و تحلیل برنده است . بنابراين به تدريج و طي مراحلي مغز مسير تباهيدگي خود را طي خواهد كرد و به دنبال آن علائم باليني شديدتر و اختلالات رفتاري و شناختي حادتري تظاهر خواهد كرد. وجود تفاوتهاي فردي و سابقۀ شخصيتي و حتي نوع جنسيت در ظهور و بروز نوع علائم تا حدودي نقش ايفا ميكند.
طول دورۀ بيماري از ۳ تا ۲۰ سال متغير است اما به طور متوسط ۵ تا ۱۰ سال به طول ميانجامد.
سه مرحله بیماری آلزایمر عبارت است از:
1. مرحله خفیف (اوليه)
افراد در این مرحله ممکن است در تمرکز یا به خاطرسپردن وقایع اخیر مشکل داشته باشند، کلمات یا اسامی خاصی را فراموش کنند و یا در نوشتن و حل مسئله مشکل داشته باشند.
2. مرحله متوسط (ميانى)
بیماری آلزایمر متوسط شامل از بین رفتن قابل توجه حافظه، سردرگمی و علائم جسمی است. در اين مرحله، علائم بيمارى به حدى آشكار مى شوند كه بر زندگى اجتماعى، شغلى و انجام فعالیت های روزمره بيمار اثر مى گذارند.
3. مرحله شدید (پیشرفته)
افراد در مرحله آخر بیماری آلزایمر، تقریباً برای تمام فعالیت های اساسی روزانه خود مانند نشستن، پیاده روی و غذا خوردن، به کمک نیاز دارند.
روش های درمانی بیماری آلزایمر
به موازات پیشرفت های علم پزشکی و تحقیقات جدید خصوصاً در سال های اخیر چشم اندازهای تازه ای از امید به وجود آمده است. اما در حال حاضر فرآیند درمان بیشتر به معنای کنترل و جلوگیری از پیشرفت بیماری و همچنین کنترل علائم و اختلالات روانی و رفتاری ناشی از آن می باشد.
مراجعه به پزشک متخصص مغز و اعصاب (نورولوژیست) جهت دریافت درمان دارویی و روانپزشک (اعصاب و روان) جهت کنترل اختلالات رفتاری توصیه می گردد. به علاوه می توانید در کنار درمان دارویی از درمان تکمیلی و روش های غیردارویی همچون روان درمانی، گفتاردرمانی، کاردرمانی، هنر درمانی (به ویژه موسیقی، نقاشی و حرکات ریتمیک)، ماساژدرمانی، رایحه درمانی(عطر اسطوقدوس، پوست لیمو) هومیوپاتی(درمان با داروهای گیاهی) و یا اکسیژن درمانی استفاده نمایید.
انجام برخی فعالیت ها نیز مانند ورزش، پیاده روی، آوازخواندن، تحریک حواس پنجگانه از طریق محرک های خوشایند و … می توانند در تعدیل هر چه بیشتر علائم بیماری به شما کمک نمایند.
داروهای رایج:
داروهای رایج در درمان علائم بیماری آلزایمر به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
1- درمان ناتوانی های شناختی ناشی از بیماری آلزایمر
2- درمان علائم رفتاری بیماری آلزایمر
راه قطعی برای پیشگیری از ابتلا به بیماری آلزایمر وجود ندارد.
تحقیقات نشان می دهد که می توانید خطر ابتلا به بیماری آلزایمر و دیگر انواع دمانس را از طریق ترکیبی از عادات سالم از جمله تغذیه مناسب، ورزش، فعالیت ذهنی و اجتماعی و کنترل استرس کاهش داد.
شش راهکار مهم برای پیشگیری از ابتلا به بیماری آلزایمر
تغذیه نامناسب می تواند خطر ابتلا به بسیاری از بیماری ها از جمله بیماری آلزایمر را افزایش دهد.تغذیه سالم و متعادل به فرد کمک می کند تا از وزن طبیعی برخوردار شود و همچنین احتمال ابتلا به بیماری هایی از قبیل فشار خون بالا و ناراحتی های قلبی که هر دو از عوامل خطر ابتلا به بیماری آلزایمر هستند را کاهش دهد.
جهت دریافت رژیم غذایی آنلاین فرنوت اطلاعات زیر را تکمیل کنید
مقالات مشابه
بررسی کامل عوامل خطر آلزایمر: آیا جنسیت و دیگر عوامل نقش دارند؟

مراحل پیشرفت بیماری آلزایمر

بهترین رژیم غذایی پیشگیری از آلزایمر

عوامل موثر در بروز آلزایمر: چه چیزهایی خطر ابتلا را افزایش میدهد؟

نشانه های اولیه آلزایمر: 10 علامتی که نباید نادیده بگیرید

شش راهکار موثر برای پیشگیری از ابتلا به بیماری آلزایمر
مقالات

مدیریت افت قند خون در افراد دیابتی

راهنمای کامل فشار خون بالا | روش های کنترل آن با تغذیه مناسب


